Liverpool 1976: Avrupa Kupası Eşleşmesi

Trabzonspor, 1976-77 Şampiyon Kulüpler Kupası’nda ilk Avrupa sezonunu yaşadı. İkinci turdaki rakip, İngiltere’nin son şampiyonu Liverpool’du. Trabzon’da oynanan ilk maçı bordo-mavililer 1-0 kazandı; iki hafta sonra Anfield’da Liverpool 3-0’lık sonuçla turu toplamda 3-1’e getirdi. Trabzonspor böylece ilk Avrupa sezonunu ikinci turda tamamladı.

Eşleşmeye giden yol

1975-76 sezonunda kazanılan ilk şampiyonluk, Trabzonspor’a Avrupa Şampiyon Kulüpler Kupası’nın kapısını açtı. Birinci turda İzlanda temsilcisi ÍB Akranes ile eşleşen takım, 15 Eylül 1976’da deplasmanda 3-1 kazandı; bu, kulübün Avrupa kupalarındaki ilk maçı ve ilk galibiyetiydi. Trabzon’daki ikinci maç 3-2 sonuçlandı ve tur 6-3’lük toplam skorla geçildi. Trabzonspor’un Avrupa kupalarındaki ilk golünü Akranes deplasmanında Necmi Perekli kaydetti. Necmi’nin golü 35. dakikada gelirken, deplasmandaki diğer iki golü 85 ve 87’de Ali Kemal Denizci attı. Trabzon’daki 3-2’lik kazanılan maçta ise fileleri Hüseyin Nuri Tok (8, 49) ile Engin Çınar (70) havalandırdı.

İkinci turda Liverpool çıktı. Rakip, 1975-76 İngiltere ligi şampiyonuydu ve aynı sezon UEFA Kupası’nı kazanmıştı. Takımın başında Bob Paisley vardı. 1976-77 Şampiyon Kulüpler Kupası 15 Eylül 1976’da başladı; Trabzonspor’un Akranes ile oynadığı ilk maç, turnuvanın açılış gününe denk gelmişti.

İlk maç Trabzon’da, 1-0 (20 Ekim 1976)

İlk maç Hüseyin Avni Aker’de oynandı. Trabzonspor, İngiltere’nin son şampiyonu karşısında geri çekilmeyen bir oyunla sahadan 1-0 galip ayrıldı. Maçın tek golü, kaptan Cemil Usta’nın penaltı vuruşundan geldi. Dönemin anlatılarına göre İngiltere’de canlı televizyon yayını bile yapılmadı; gelişmeleri bir radyo temsilcisi Ada’ya telefonla aktardı.

Liverpool’un Trabzon yolculuğu

Maç kadar o maça giden yol da hikâyenin içindedir. Topraksaha’nın derlediği anlatılara göre, İngiliz Hükümeti Türkiye’deki siyasi gerginliği gerekçe göstererek Liverpool taraftarlarına bu maça gelmeyi önermemiş; seyahat şirketlerinin hiçbiri organizasyon düzenlemeye yanaşmamıştır. Kafile, kendi uçağının Türkiye’deki pistler için fazla büyüklüğü nedeniyle başka bir uçakla yola çıkmış; Ankara’daki kampın ardından Trabzon’a, oradan da stadyuma uzun ve konforsuz bir otobüs yolculuğuyla ulaşmıştır. Bu yolculukta kafileye, o yıl Türkiye Güzeli seçilen Jale Bayhan eşlik etmiş; Bayhan maçın başlama vuruşunu da yapmıştır. Konaklanan otel son anda değiştirilmiş ve Bob Paisley bu tesisi sonradan “düşkünler evi gibiydi” sözleriyle anmıştır. Oyuncuların öne çıkan hatıralarından biri de sahanın kendisidir: çimlerin uzun, zeminin engebeli olmasıdır. Maçın penaltı kararı da uzun süre tartışılmış; anlatıya göre pozisyon, Emlyn Hughes’un Necmi Perekli’yi düşürmesiyle doğmuştur. Liverpool taraftarları bu kararın kendilerine “hediye” geldiğini yazmış, İngiliz kalemler penaltıyı tartışmanın ana konusu yapmıştır. Bu anlatıların önemli bölümü, Scott Murray ile Jonathan Wilson’ın yazdığı ve Türkçeye de çevrilen The Anatomy of Liverpool: A History in Ten Matches kitabına dayanır. Paisley’in maç sonundaki konuşması da hatıralarda yer tutar: teknik adam, Trabzonspor’u bu kez yeterince ağırlayamadıklarını söylemiş ve rövanşta daha iyi bir karşılama sözü vererek dönmüştür.

Anfield’da 0-3 (3 Kasım 1976)

İkinci maçta Liverpool, kendi sahasında 3-0 kazandı ve toplamda 3-1 ile üst tura çıktı. Kayıtlara göre golleri Steve Heighway (8), David Johnson (10) ve Kevin Keegan (18) attı; yani eşleşme ilk yirmi dakikanın sonunda fiilen karara bağlandı. Trabzonspor bu sonuçla ilk Avrupa sezonunu ikinci turda noktaladı. Akranes eşleşmesindeki deplasman galibiyeti ve Trabzon’daki Liverpool maçı, kulübün o sezon Avrupa kupalarında aldığı üç galibiyetin ikisini oluşturdu.

İlk Avrupa sezonu, rakamlarla

Trabzonspor ilk Avrupa serüvenini dört maçta tamamladı: ÍB Akranes’i deplasmanda 3-1 ve evinde 3-2, Liverpool’u Trabzon’da 1-0 yendi; tek mağlubiyet Anfield’daki 0-3 oldu. Dört maçta yedi gol attı, altı gol yedi. Bu tabloda iki taraf birden duruyor: Trabzon’daki 1-0, kulübün Avrupa kupalarındaki en çok anılan galibiyetlerinden biri; Anfield’daki 0-3 ise aynı sezonun sonunda kupayı kaldıracak olan takımın gücünü gösteriyor. Camia için bu iki skor birbirini yok etmez, birlikte ilk Avrupa profilini çizer.

Üst üste ikinci şampiyonluk

Avrupa’ya veda, sezonun sonu anlamına gelmedi. Trabzonspor 1976-77 sezonunu da 43 puanla tamamladı ve üst üste ikinci kez şampiyon oldu; 41 golle ligin en çok gol atan, 12 golle üç sezon üst üste en az gol yiyen takımıydı ve evinde oynadığı 15 maçın 14’ünü kazandı. Lig golculuğunda Necmi Perekli 18 golle öne çıktı. Asıl ilk ise Türkiye Kupası’nda geldi: finalde Beşiktaş’ı Trabzon’da 1-0 (Ahmet Ceyhan’ın golüyle) ve İstanbul’da 0-0 geçen takım, tarihinde ilk kez kupanın sahibi oldu. Liverpool eşleşmesi, böylece hem bir Avrupa hikâyesinin hem de kulübün çift şampiyonluklu sezonunun içinde duruyordu.

Rakip, sezonun Avrupa şampiyonu

Liverpool 1976-77 Şampiyon Kulüpler Kupası’nı kazanarak sezonu Avrupa’nın en büyük kulüp kupasıyla kapattı. İngiliz ekibi turnuva boyunca Crusaders’ı 7-0, Trabzonspor’u 3-1, Saint-Étienne’i 3-2, FC Zürich’i 6-1 ile geçti; Roma’daki finalde Borussia Mönchengladbach’ı 3-1 yendi. Liverpool, o sezon sadece Avrupa’yı değil İngiltere ligini de kazandı ve kendi sahasında yenilgi görmedi. Avrupa’daki yolculuk, 25 Mayıs 1977’de Roma Olimpiyat Stadyumu’nda, 52.000 kişinin izlediği finalde noktalandı; turnuvanın tamamı 59 maçta 155 golle kapanmıştı.

Kaynak notu: Yaygın bir anlatı, Liverpool’un o sezon Avrupa kupalarında yalnızca Trabzonspor’a yenildiğini söyler. RSSSF kayıtları bunu doğrulamıyor: Liverpool, çeyrek finalde Saint-Étienne deplasmanında da 1-0’lık yenilgi almıştı. Bu dosyada söz konusu iddia kullanılmamıştır. Maç öncesi yolculuk, konaklama ve penaltı pozisyonuna ilişkin anlatılar ise Topraksaha’nın İngiliz basını derlemesine dayanır; kaynak, ilgili bölümde açıkça belirtilmiştir.

Eşleşmenin arşivdeki yeri

Trabzonspor’un Avrupa serüveni 1976’da Akranes ile başladı ve aynı sezon Liverpool gibi bir rakip karşısında alınan 1-0’lık galibiyetle ilk önemli eşiğini aştı. Bordo-mavililer, ilerleyen yıllarda Avrupa kupalarında Barcelona, Inter ve Aston Villa gibi kulüplerle eşleşti; Liverpool ile bir sonraki karşılaşma ise 2010-11 UEFA Avrupa Ligi play-off turunda yaşandı. O eşleşmeyi de Liverpool kazandı: Anfield’da 1-0, Trabzon’da 2-1.

Eşleşme, 1976-77 sezonu dosyasının Avrupa bölümünün merkezindedir. Takımın başındaki isim Ahmet Suat Özyazıcı’ydı; sezonun kalanı ve ilk Türkiye Kupası için ilgili dosyaya, kulübün Avrupa geçmişinin bütünü için Avrupa Tarihi bölümüne bakabilirsiniz.

Kaynaklar

• UEFA — Liverpool-Trabzonspor 1976/77 maç kaydı ve eşleşme özeti (uefa.com).
• RSSSF — 1976-77 Avrupa Şampiyon Kulüpler Kupası tur ve final kayıtları.
• Trabzonspor Kulübü — resmî kulüp tarihçesi; Avrupa serüveninin 15 Eylül 1976’daki Akranes maçıyla başladığı kaydı (trabzonspor.org.tr).
• Vikipedi (tr) — “Trabzonspor 1976-77 sezonu” ve “Trabzonspor’un Avrupa kupaları tarihi” derlemeleri; maç ve gol kayıtları RSSSF ile karşılaştırılmıştır.
• BBC Sport — 2010-11 Avrupa Ligi eşleşmesinin maç kayıtları (bbc.com).

Kaynak notu: Cemil Usta’nın golünün dakikası kaynaklarda çelişkilidir (8. ve 62. dakika kayıtları). Bu nedenle dosyada dakika bilgisi verilmemiş, gol “penaltıdan” olarak aktarılmıştır. Seyirci ve hakem bilgileri tek bir ikincil kaynağa dayandığı için yazıya alınmamıştır.