Barcelona 1990: Kupa Galipleri Kupası

Trabzonspor, 1990-91 Kupa Galipleri Kupası’nda Barcelona ile eşleşti. Trabzon’da oynanan ilk maçı bordo-mavililer 1-0 kazandı; üç hafta sonra Camp Nou’daki ikinci maçı Barcelona 7-2 kazandı ve turu toplamda 3-7 ile geçti. Takımın başında Özkan Sümer vardı.

Turnuvaya katılım ve eleme turu

Trabzonspor turnuvaya, 1989-90 Türkiye Kupası’nda finalist olmasının sağladığı kontenjanla katıldı; o finalde kupa Beşiktaş’a gitmişti. O final tek maç üzerinden 2 Mayıs 1990’da İzmir Atatürk Stadyumu’nda oynanmış ve Beşiktaş, Feyyaz Uçar (68) ile Mehmet Özdilek’in (74) golleriyle 2-0 kazanmıştı; Trabzonspor, yarı finalde Bursaspor’u penaltılarda 7-6 ile geçerek finale çıkmıştı. Eleme turunda İrlanda temsilcisi Bray Wanderers ile eşleşen Trabzonspor, 19 Ağustos 1990’da Dublin’de oynanan ilk maçtan 1-1’lik beraberlikle ayrıldı. 4 Eylül 1990’da Hüseyin Avni Aker’de oynanan ikinci maçı 2-0 kazanan takım, toplamda 3-1 ile birinci tura yükseldi. Turnuva, 34 takımın katılımıyla 19 Ağustos 1990’da başlamıştı; Trabzonspor, ön eleme turunu geçebilen taraflardandı. Dublin’deki 1-1’lik beraberliği bordo-maviler adına 3. dakikadaki golle Milonja Đukić getirmiş, ev sahibinin golü Martin Nugent’ten gelmişti; rövanşta golleri 50. dakikada yine Đukić, 63. dakikada Hamdi Aslan kaydetmişti. Turnuva kendi tarihinde 31. sezonunu oynuyordu; 63 maçta 160 gol atıldı ve maç başına 17.658 kişi tribünleri doldurdu. Gol krallığını Juventus’tan Roberto Baggio dokuz golle tamamladı. Trabzonspor bu turnuvada dört maç oynadı: iki galibiyet, bir beraberlik, bir yenilgi; attığı altı gole sekiz gol karşılık geldi. Kupadaki tüm golleri beş farklı oyuncudan geldi: Đukić ile Hamdi Aslan ikişer, Hami Mandıralı ile Soner Boz birer gol attı.

İlk maç Trabzon’da, 1-0 (19 Eylül 1990)

Birinci turun ilk maçı Trabzon’da oynandı. Trabzonspor, son yılların en güçlü Barcelona kadrolarından biri karşısında sahadan 1-0 galip ayrıldı; maçın tek golü Hamdi Aslan’dan geldi. Bu sonuç, kulübün Avrupa kupalarındaki simge sonuçları arasına girdi. Maç, Avni Aker’in hafızasında da özel bir yer tutar. Maçın oynandığı Hüseyin Avni Aker Stadyumu, Trabzonspor’un 2017’ye kadar kullandığı sahaydı. Kayıtlara göre tek gol 67. dakikada gelmişti. Trabzon’daki bu 1-0 ile Camp Nou’daki 7-2 arasındaki sert fark, kulüp tarihindeki Avrupa anlatısının iki kutbunu da oluşturur: biri umudun, diğeri gerçekliğin ölçüsüdür.

Camp Nou’da 2-7 (3 Ekim 1990)

İkinci maç Camp Nou’da oynandı. Hami Mandıralı 7. dakikada Trabzonspor’u öne geçirdi; Barcelona ilk yarıda üst üste goller buldu ve maçı 7-2 kazandı. Trabzonspor’un ikinci golü Soner Boz’dan geldi.

Barcelona’nın golleri Begiristain, Amor, Koeman (üçü penaltılı olmak üzere) ve Stoichkov’dan geldi. 7-2’lik sonuç, Trabzonspor’un Avrupa kupalarındaki en farklı yenilgisi olarak kayıtlara geçti.

Kayıtlara göre gollerin dakikaları şöyledir: Txiki Begiristain 13, Guillermo Amor 29, Ronald Koeman 32, 40 ve 76 (penaltıdan), Hristo Stoichkov 44 ve 87; Trabzonspor’un golleri ise Hami Mandıralı 7 ile Soner Boz 68. Bordo-maviler skoru altı dakika boyunca önde götürdü, ilk yarı bitmeden beş gol yedi ve ikinci yarıda da farkı kapatma imkânı bulamadı.

Cruyff’un Barcelona’sı

Trabzonspor’un rakibi, Johan Cruyff’un çalıştırdığı Barcelona’ydı; Hollandalı teknik adam o dönem takımı yeniden kuruyordu ve kadronun merkezinde Ronald Koeman, Txiki Begiristain, Guillermo Amor ile Hristo Stoichkov bulunuyordu. Turnuvada bordo-mavililerin ardından sırasıyla Fram Reykjavik’i (toplam 5-1), Dinamo Kiev’i (4-3) ve Juventus’u (3-2) geçen Barcelona, finalde Manchester United’a 2-1 yenildi. 15 Mayıs 1991’de Rotterdam’daki finalde golleri eski oyuncusu Mark Hughes 67. ve 74. dakikada attı; Koeman’ın 79. dakika golü kupa için yetmedi. Stoichkov ise bu turnuvada 6 golle gol krallığı sıralamasında Juventus’tan Roberto Baggio’nun (9 gol) ardından ikinci basamakta yer aldı.

Trabzonspor’un 1990-91 sezonu

Eşleşme, sezonun tamamına yayılan bir hikâyenin içindeydi. Özkan Sümer’in çalıştırdığı Trabzonspor, başkan Mehmet Ali Yılmaz döneminde ligi 51 puanla üçüncü sırada tamamladı; Türkiye Kupası’nda ise yarı finalde Galatasaray’a uzatmalarda 2-1 yenilerek elendi. Gol yükünü sezon boyunca Hamdi Aslan (20 gol) ile Hami Mandıralı (17 gol) taşıdı. Kalede Vukašin Petranović, savunmada Ogün Temizkanoğlu, Kemal Serdar ile Turgut Uçar, orta sahada Ünal Karaman, Lemi Çelik ve Orhan Çıkırıkçı görev yapıyordu. Kadroda Belçikalı kaleci Jean-Marie Pfaff da bulunuyordu ve Pfaff’ın ayrılanlar listesindeki ibare “futbolu bıraktı” şeklindeydi.

Sekiz günde üç maç

Kupa Galipleri Kupası eşleşmesi, ligin akışıyla da çakışıyordu. Trabzonspor, Camp Nou’ya üç gün önce, 29 Eylül 1990’da Hüseyin Avni Aker’de Galatasaray’ı 3-0 yenmişti; golleri Hamdi Aslan (6, 20) ile Lemi Çelik (89) attı. Üç gün sonra İspanya’da 7-2’lik yenilgi geldi; bir başka üç gün sonra, 6 Ekim 1990’da Fenerbahçe deplasmanına çıkan takım İstanbul’dan 5-3’lük galibiyetle döndü ve o maçta golleri Orhan Çıkırıkçı (3, 40), Hami Mandıralı (11, 71) ile Hamdi Aslan (24) kaydetti. Avrupa’nın en ağır yenilgisinin hemen ardından gelen bu sonuç, kadronun toparlanma hızını da ortaya koyuyor.

Eşleşmeden sonra açılan 1991-92 kapısı

Ligi üçüncü sırada bitiren Trabzonspor, 1991-92 UEFA Kupası’na katılmaya hak kazandı. Yani bu eşleşme, kulübün Avrupa geçmişinde tekil bir olay değil; düzenli bir seyrin içinde duran, iki ucu da belirgin bir durak.

Eşleşmenin arşivdeki yeri

Trabzonspor’un Avrupa geçmişinde iki farklı yüzü aynı eşleşmede görünür: Trabzon’da Barcelona karşısında alınan 1-0’lık galibiyet, kulübün en çok anılan Avrupa sonuçlarından biri; Camp Nou’daki 7-2 ise en ağır yenilgisidir. Barcelona o sezon Kupa Galipleri Kupası’nda finale kadar gitti ve 15 Mayıs 1991’de Rotterdam’da Manchester United’a 2-1 yenildi.

Bu eşleşme, Avrupa Tarihi bölümünün 1976’daki Liverpool turuyla birlikte iki kurucu hikâyesinden biridir. Aynı dönemin teknik direktörlük hikâyesi için Özkan Sümer dosyasına, 1976’daki ilk Avrupa sezonu için Liverpool 1976 dosyasına bakabilirsiniz.

Tek bir tur içinde hem Avrupa’nın en üst ölçeğini hem de kulübün kendi ölçüsünü görmek mümkündü: 1-0’lık galibiyet, camiaya kıtalararası bir sahnede var olabileceğini söyledi; 7-2 ise aynı camiaya farkın nerede ve nasıl kapatılması gerektiğini gösterdi. Bu iki skor birlikte anıldığı için eşleşme, istatistikten fazlasını ifade eder.

Kaynaklar

• RSSSF — 1990-91 Kupa Galipleri Kupası tur ve sonuç kayıtları.
• UEFA — 1990-91 Kupa Galipleri Kupası turnuva kaydı (uefa.com).
• TFF — 1989-90 Türkiye Kupası final kaydı ve 1990-91 Avrupa maçları (tff.org).
• Vikipedi (tr) — “Trabzonspor’un Avrupa kupaları tarihi” derlemesi; tur, skor ve gol kayıtları için destekleyici kaynak.
• Vikipedi (en) — 1990-91 Kupa Galipleri Kupası ve 1990-91 Barcelona sezonu sayfaları; maç ve gol ayrıntılarının çapraz kontrolü.
• Mackolik Arşiv — 3 Ekim 1990 tarihli Barcelona-Trabzonspor maç kaydı (teknik direktör: Özkan Sümer).

Kaynak notu: Tur adlandırmasında UEFA ve RSSSF’nin “eleme turu” ve “birinci tur” ayrımı esas alınmıştır; bazı derlemeler aynı maçları “1. tur / 2. tur” olarak adlandırır. Trabzonspor’un gol atanları, soyadı ve ad biçiminde geçtiği iki ayrı kayıt grubunun (Hamdi/Hamdi Aslan, Soner/Soner Boz) karşılaştırılmasıyla belirlenmiştir.